Waarom ben ik zo lang gebleven bij een narcist?

Door Yolanda Vermeulen, Misana Coaching · 29 mei 2026

Als je eenmaal uit een toxische relatie bent gestapt en terugkijkt, zie je hoeveel je eigenlijk over je heen hebt laten komen. En dan vraag je jezelf af: hoe heb ik dit zo lang kunnen toestaan?

Dat is een vraag die ik veel hoor in mijn praktijk. En vaak gaat er een gevoel van schaamte of zelfverwijt mee samen. Terwijl je tijdens de relatie zelf ook hebt ervaren dat je lang hoop had. Dat het steeds een incident was. Dat het een goede reden had. Dat het weer over zou gaan.

Hoe komt dat nou? Dat heeft te maken met een aantal verschillende dingen.

De hechting die in het begin werd gecreëerd

De begintijd van een relatie met iemand met narcistische kenmerken is vaak heel intens. Er wordt een enorme band gesmeed, een hechtheid die je vaak nog niet eerder hebt ervaren. En dat is ook bewust zo gecreëerd. Alleen op dat moment ben je je daar niet bewust van. Je weet niet dat het niet zo is ontstaan omdat het werkelijk zo voelt, maar omdat het strategisch in elkaar is gezet.

De heftigheid, de intense connectie die je voelde, is gecreëerd door de hormonale hechting die je hebt ervaren. Door de snelheid waarmee het contact ging. De frequentie waarin je elkaar zag. Heel vaak, intens achter elkaar, veel dates. Met feedback van je partner als:

“Dit voelt als dat ik nog nooit eerder heb ervaren. Jij begrijpt me als niemand anders. Het voelt alsof ik je al heel lang ken.”

Dat zijn uitspraken die eigenlijk al een uiting zijn van de fantasierelatie die iemand met narcistische kenmerken voor ogen heeft. Want het doel is dat er een fantasie gedeeld wordt. Deze persoon moet bewonderd worden, moet een ideaal plaatje worden, en jij maakt daar onderdeel van uit.

En zolang je daarin meegaat, ben je onderdeel van deze dynamiek. Voor jou voelt het waarschijnlijk als de bevestiging van wat je zelf ook voelt. Je deelt dezelfde ideeën. Je voelt je gezien, geliefd, begrepen.

Omdat het in het begin zo fijn is, zal je op latere momenten, als de ruzies ontstaan, de kilheid, het doodzwijgen of de plotselinge woedeaanvallen, zo verward zijn dat je eigenlijk niet anders kunt dan een logische verklaring bedenken. Dat er een acute aanleiding moet zijn geweest. Dat het weer over gaat.

Trait empathy: jouw kracht en jouw kwetsbaarheid

Er speelt nog iets mee. Mensen met narcistische persoonlijkheidskenmerken worden vaak aangetrokken tot personen met een hoge score op empathie. Dat noemen ze 'trait empathy'. Dat is het vermogen om je echt te kunnen inleven in andere mensen.

Dat gaat verder dan meevoelen op gevoelsniveau. 'Trait empathy' betekent dat je dingen heel goed kunt begrijpen vanuit het standpunt van een ander. En dit kenmerk zorgt ervoor dat je in de argumentatie van iemand in een narcistische relatiedynamiek mee kunt gaan in de uitleg die zij eraan geven.

Dat houdt in dat je kunt begrijpen dat iemand heel boos op je wordt om iets onbenulligs, omdat ze het zo stellig brengen en met zoveel intensiteit en met zo'n duidelijke omgekeerde uitleg. Alsof het jouw schuld is. En dat zie je dan vanuit hun perspectief.

En pas op het moment dat je wat verder in het bewustwordingsproces bent en terugkijkt op al die aanleidingen, zou je zeggen:

“Andersom zou ik nooit na een verjaardag waar we het heel de avond leuk hebben gehad, in de auto mijn partner onder vuur nemen over iets wat verzonnen is.”

Dat is al een teken dat je iets hebt getolereerd wat niet gebruikelijk is. Het is geen normale ruzie die je uitpraat. Het is geen misverstand waar je allebei uit wil komen. Er is geen intentie om het op te lossen. Er is intentie om drama te creëren en om jou de schuld te geven.

Hoe je brein zelf logische verklaringen gaat maken

Omdat je hoog scoort op empathisch vermogen en het vermogen om je volledig in te leven in het perspectief van een ander, ga je dit naar binnen halen. Je internaliseert het. En dat zorgt ervoor dat je in een soort overlevingsstand komt.

Dat houdt in dat waar jij voorheen een zelfstandige, sterke, authentieke persoon was met een eigen mening en een eigen leven, je dat langzamerhand kwijtraakt. Stukjes van jou worden uitgegumd. Je gaat twijfelen aan jezelf en je mening, totdat je op een bepaald moment niet eens meer weet wat je favoriete eten is, welke film je leuk vond, of wat je op je vrije zaterdag wil doen.

Omdat je weet dat er altijd drama uitkomt op het moment dat jij jouw eigen verlangen uitspreekt. Je weet 1 ding zeker: als jij jouw verlangen uit, is dat juist hetgeen wat je nooit gaat krijgen.

En dat is heel tegengesteld aan de algemene communicatietips die in veel zelfhulpboeken staan. Dat je met je partner een open gesprek kunt hebben, dat je helder moet formuleren wat je graag wil. Bij een narcistische relatiedynamiek weet je zeker dat dat niet gaat werken.

Waarom de omgeving het eerder ziet dan jijzelf

Jouw brein vult zelf in dat het eigenlijk heel logisch is geweest dat deze persoon boos werd of geïrriteerd of twee dagen zweeg of je voor schut zette in gezelschap van vrienden. Misschien zeggen goede vrienden, als je er met hen over hebt: hoor je zelf niet dat je dit aan het goedpraten bent?

Zo voelt het voor jezelf helemaal niet. Het voelt niet als goedpraten. Het voelt als begrip hebben voor het perspectief van de ander. En vaak is het zo stevig gebracht dat je jezelf ook echt hoort zeggen: ja, ik begrijp het ook wel, ik kan het me ook voorstellen. En dat je dan misschien zelfs nog de neiging hebt om zelfs iets te doen om de ander te helpen.

Want het was tenslotte extreem druk op zijn werk. Of een hele heftige periode in haar familie. Of de verhuizing viel natuurlijk ook niet mee. En zo zijn er altijd redenen om respectloos gedrag te verklaren.

Dat is ook het lastige: de omgeving ziet al wel dat je niet goed wordt behandeld, en je bent er zelf nog prima mee. Je verdedigt je partner ook nog. Dat is niet de fase waarin je brein kan absorberen dat dit een situatie is die niet meer gaat verbeteren.

Je zenuwstelsel accepteert niet. Het overleeft.

Let op dat ik hier bewust niet praat over of je wel of niet iets kunt accepteren. Want je zenuwstelsel is niet bezig met of je wel of niet iets accepteert. Dat vind ik een te beladen woord. Je bent op dat moment in die fase bezig met de relatie veilig houden. De connectie die je had weer terugvinden. En dat is een heel ander, onbewust proces.

Herken je dit? En wil je begrijpen hoe jouw eigen zenuwstelsel en hechting hierin meespelen? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.

---

Ik schrijf over wat ik zie in mijn praktijk en wat ik zelf heb meegemaakt. Ruim 26 jaar begeleid ik mensen die zichzelf zijn kwijtgeraakt in een relatie met narcistisch misbruik. Dat begrijp ik namelijk niet alleen als coach, maar ik heb het zelf ook gevoeld. Wat ik schrijf gaat over herkenning, de reactie van deze ervaringen op het zenuwstelsel en de weg weer terug naar jezelf.

Yolanda Vermeulen