Hoe had je narcisme eerder in je relatie kunnen herkennen?

Over wat je wel en niet kunt zien in de eerste maanden van een relatie, en waarom dat niet jouw fout is.

Elke ochtend loop ik een uur. Dat is ooit begonnen in een periode waarin ik het zelf ook nodig had. Een toxische relatie die veel energie vroeg en mijn zenuwstelsel dat rust nodig had.

Nu doe ik het als onderhoud. Een moment voor mezelf, om te reflecteren, te voelen wat er speelt.

En op zo'n ochtend vroeg ik mezelf af: wat is nou eigenlijk het antwoord op die vraag die ik zo vaak hoor?

"Had ik het eerder kunnen zien? Waren de signalen er al? Had ik het moeten weten?"

Ik zie het anders dan je misschien verwacht.

Het begin van een relatie ziet er altijd zo uit

Er wordt over narcisme veel gezegd: "achteraf gezien was het begin te mooi om waar te zijn. Te intens, te fijn, te heftig. Dat had al een rode vlag moeten zijn."

Het probleem met die redenering is dat ze jou de schuld geeft van iets wat je simpelweg niet kon zien op dat moment.

Want in de eerste 3 maanden van een relatie wil je graag bij elkaar zijn. Je hebt veel aandacht voor elkaar. Je bent nieuwsgierig. Je doet lieve dingen. Dat is normaal en dat is precies hoe het ook gaat bij mensen die wél een gezonde relatie aangaan.

Er is iets anders aan de hand. Voor je zenuwstelsel voelt het begin van zo'n relatie aan als: eindelijk ontvang ik wat ik altijd al verdiend heb. Eindelijk is hier iemand die mij echt ziet, echt begrijpt, op één lijn zit met alles wat voor mij belangrijk is.

Het puzzelstukje valt op zijn plek. Dat voelt fijn, het voelt precies goed.

Op dat moment kun je jezelf simpelweg niet checken. Je kunt niet van buiten kijken naar iets wat voor jou aanvoelt als thuiskomen.

Wat je wél kunt doen: objectieve informatie verzamelen

Naast alle intense gevoelens in die eerste periode is er wel iets anders wat je kunt bijhouden. Objectieve informatie. Concrete gegevens over de persoon naast wie je ligt.

Hoe gaat hij of zij om met teleurstellingen? Wat gebeurt er als jij iets anders wilt dan je partner? Hoe reageert iemand als je een onderwerp aansnijdt dat wrijving oplevert?

En dan gaat het niet alleen om het antwoord. Het antwoord geeft richting, zeker. Maar de manier waarop het antwoord wordt gegeven is minstens zo informatief. Wordt er in rust gesproken? Is er transparantie? Of blijft het antwoord vaag? Wordt er met felheid gereageerd alsof jij een ondervraging houdt in plaats van een gesprek over jullie toekomst?

Wat ik in mijn praktijk altijd aanraad: laat in de eerste 4 maanden geregeld onderwerpen de revue passeren. Schulden, financiën, ideeën over werk en de toekomst, contact met familie, wie er bepaalt wat jullie doen in de vrije tijd. Het hoeft niet allemaal op één dag. Maar het mag wel aan bod komen.

En leg die informatie naast de vraag: past deze persoon bij de relatie die ik voor ogen heb? Zijn wij een match die dieper gaat dan aantrekkingskracht of het gevoel enorm bewonderd te worden?

Wat er gebeurt als je bepaalde onderwerpen vermijdt

Wat ook kan gebeuren, is dat je bij jezelf ontdekt dat je bepaalde onderwerpen helemaal niet aansnijdt. Niet bewust. Maar je doet het niet.

Dat is een signaal. Je zenuwstelsel voelt al aan dat dit terrein gevaarlijk is, een soort mijnenveld, en reageert door de boel kalm te houden. Veilig, zonder escalatie.

Als je dat bij jezelf herkent, kun je voorzichtig concluderen dat er al sprake is van een overlevingsmechanisme. Dat is wat je lichaam leert als het vroeg heeft ontdekt dat veiligheid iets is wat je zelf moet bewaken. Als je niet gewend bent dat jij ruimte in mag nemen en je verlangens gewoon mag delen.

En als dat overlevingsmechanisme geactiveerd is, heb je geen volledig beeld van de ander en van de relatie. Je bouwt samen een gedeelde fantasie: je laat bepaalde stukjes weg die je onderbewuste liever even niet gebruikt. Uit zelfbescherming.

Dat mechanisme is niet verkeerd. Het heeft je al veel eerder in je leven goed gediend. Maar het is belangrijk om te weten wanneer het aanstaat.

Hoe herken je narcisme aan de manier van antwoorden, nog meer dan de antwoorden zelf

Er is een patroon dat ik regelmatig zie bij mensen die terugkijken op een toxische relatie. Ze zeggen: "ik wist eigenlijk wel dat bepaalde onderwerpen moeilijk lagen. Maar ik dacht dat het bij hem hoorde. Of bij mij."

Een van de dingen die ik dan vraag: werd er weleens een discussie aangegaan over wat eerlijkheid is? Over wat transparantie betekent? Wat liegen eigenlijk is?

Iemand zei het ooit zo: "Als ik het zelf niet meer goed kan herinneren, dan is het niet echt liegen."

Dat is wat er gebeurt als de definitie van eerlijkheid zelf ter discussie staat. Dan verlies je je referentiepunt. Je weet niet meer wat klopt.

In een gezonde relatie heb je veiligheid in gesprekken. Als de gemoederen hoog oplopen, is er ruimte om te zeggen: dit raakt me, laten we even pauzeren. Zonder dat de ander direct de oorzaak of de schuldige wordt. Dat is een groot verschil.

Vraag jezelf af: voel ik me veilig genoeg om over elk onderwerp met deze persoon te spreken? Dat gevoel is een graadmeter.

Wat je achteraf kunt terugkijken, en wat dat jou zegt

Als je uit zo'n relatie bent gestapt, of misschien meerdere van dit soort relaties achter de rug hebt, kun je terugkijken. Objectief. Naast de intense gevoelens die je hebt gehad.

Hoe is die beginperiode gegaan? Welke onderwerpen zijn nooit echt besproken? Welke vragen heb jij nooit gesteld, of gesteld maar nooit echt beantwoord gekregen?

Dat terugkijken heeft niets met schuld te maken. Het gaat erom dat je voor jezelf een completer beeld krijgt. Zodat je in een volgende relatie, als jij dat wilt, eerder die objectieve informatie naast je gevoelens legt.

En vaak wordt in een toxische relatie dat bredere beeld mistig gehouden. Vaag. Er wordt alles aan gedaan om jou te laten focussen op het gevoel, en je de tijd en energie te ontnemen om objectief te kijken. Dat is geen toeval, dit is de strategie in een narcistische relatiedynamiek.

Herken jij dit? Dat gevoel dat bepaalde onderwerpen nooit echt aan bod kwamen? Dat je terugkijkt en je afvraagt wat je eigenlijk wist van die ander?

Je hoeft dat niet alleen uit te zoeken. Ik heb een PDF samengesteld met gespreksonderwerpen die belangrijk zijn in de beginfase van een relatie, zodat je weet wat je wilt weten en hoe je dat bespreekt. Vraag deze gerust bij me op.

En als je meer wilt bespreken over wat jij hebt meegemaakt, of hoe je dit in een nieuwe relatie anders wilt aanpakken, neem dan contact met me op.

Yolanda Vermeulen